توضیحات
روتیواتور که در میان کشاورزان با نام‌های رتیواتور، گاوآهن دوار و تیلر دوار هم شناخته می‌شود، یکی از ادوات خاک‌ورزی پشت تراکتوری است. نیروی این دستگاه از محور توان‌دهی (PTO) تراکتور گرفته می‌شود و تیغه‌های نصب‌شده روی یک محور دوار، لایه‌های سخت خاک را می‌کنند و خرد می‌کنند.
نتیجه این کار بستری نرم و یکنواخت برای کاشت است. خرد شدن خاک، تهویه و نفوذپذیری آن را در برابر آب بیشتر می‌کند و کود یا بقایای گیاهی سطح زمین هم هم‌زمان با خاک مخلوط می‌شود.
روتیواتور چگونه کار می‌کند؟
محور PTO تراکتور ابتدا شافت‌ها و سپس تیغه‌های روتیواتور را به چرخش درمی‌آورد. دستگاه خاک را معمولاً در عمق ۱۵ تا ۳۰ سانتیمتر می‌برد، خرد می‌کند و به هم می‌زند؛ به همین دلیل ساقه علف‌های هرز با خاک مخلوط می‌شود و سطح زمین برای بذرپاشی آماده می‌شود.
تفاوت اصلی این دستگاه با گاوآهن برگردان‌دار در این است که خاک را برنمی‌گرداند و فقط آن را تا حد پودر شدن خرد می‌کند. یک درپوش یا سپر محافظ در پشت دستگاه قرار دارد که کلوخ‌های پرتاب‌شده با برخورد به آن ریزتر می‌شوند. با تنظیم میزان باز بودن این درپوش، شدت خرد شدن خاک کنترل می‌شود.
انواع روتیواتور و کاربرد هر کدام
روتیواتور ثابت
نوع ثابت فقط در یک مسیر کاری ثابت پشت تراکتور حرکت می‌کند و امکان کار به‌صورت افست را ندارد. این مدل برای شخم، سله‌شکنی، از بین بردن علف‌های هرز و مخلوط کردن کود با خاک در مزارع گندم، جو، پنبه، شالیزار و باغ مرکبات به کار می‌رود. انتخاب آن برای هر تراکتور به عرض کاری و تعداد تیغه‌ها بستگی دارد.
- تعداد تیغه: ۶۰ عدد
- دور PTO: ۵۴۰ دور در دقیقه
- توان مورد نیاز تراکتور: ۱۰۰ تا ۱۲۰ اسب بخار
- وزن تقریبی: ۴۸۳ کیلوگرم
روتیواتور کشویی هیدرولیکی
این نوع که به روتیواتور گلدانی هم معروف است، برای تاکستان، باغ و شالیزار طراحی شده و انتقال قدرت آن از طریق گیربکس و زنجیر انجام می‌شود. جک‌های هیدرولیکی دستگاه را به‌صورت افست به فاصله بین درختان هدایت می‌کنند و در برخورد با مانع، اپراتور با اهرم آن را به جای اول برمی‌گرداند. صفحه محافظ پشت دستگاه هم از پرتاب سنگ‌ریزه و خاک به سمت اپراتور جلوگیری می‌کند.
- عرض کار: ۱۳۵ سانتیمتر
- عمق کار: ۱۵ تا ۲۰ سانتیمتر
- دور PTO: ۵۴۰ دور در دقیقه و توان مورد نیاز ۱۰۰ تا ۱۲۰ اسب بخار
روتیواتور کشویی دستی
عملکرد نوع دستی شبیه مدل هیدرولیکی است، با این تفاوت که جابه‌جایی دستگاه به سمت پای درختان با اهرم مکانیکی انجام می‌شود. عمق کار این مدل ۲۵ سانتیمتر و عرض کار آن ۱۶۰ سانتیمتر اعلام شده و برای شخم زدن پای درختان در باغ‌ها کاربرد دارد.
روتیواتور سنسوردار
در نوع سنسوردار، دستگاه هنگام برخورد با درخت یا مانع به عقب برمی‌گردد و از کنار آن عبور می‌کند. این مدل در دو نوع بازویی و باغی ساخته می‌شود، از خانواده روتیواتورهای کشویی است و برای باغ‌ها و مزارعی که شخم آن‌ها ردیفی انجام می‌شود مناسب است.
تیغه‌ها و اجزای اصلی
تیغه‌ها طوری روی فلانژهای محور نصب می‌شوند که در هر لحظه فقط یک تیغه به زمین برخورد کند. در آرایش رایج، تیغه‌های C شکل به‌صورت چپ و راست و یکی در میان قرار می‌گیرند و تعداد آن‌ها به توان تراکتور و ابعاد زمین بستگی دارد. جنس تیغه‌ها از فولاد کربنی، فولاد کربن متوسط یا فولاد آلیاژی و جنس قاب دستگاه از فولاد است.
- شکل تیغه‌ها: L، C، گلدونی و فیاتی
- اجزای اصلی: گیربکس و محور آن، تیغه‌ها و پره‌ها، اتصالات سه‌نقطه‌ای، پایه نگه‌دارنده و محافظ تیغه
- اجزای سرویس‌پذیر: درب و پیچ تخلیه روغن گیربکس، پیچ رگلاژ زنجیر و گریس‌خورها
- محافظت در برابر ضربه: گاردان کلاچ‌دار برای کاهش آسیب در برخورد با سنگ و ریشه
آماده‌سازی پیش از کار با روتیواتور
رفتار دستگاه با جنس و رطوبت خاک تغییر می‌کند؛ بنابراین بررسی رطوبت، به‌ویژه در زمین‌های فشرده یا شخم‌نخورده، اولین قدم است. علف‌های هرز بلند هم بهتر است پیش از شخم حذف شوند تا به تیغه‌ها گیر نکنند.
- روتیواتور و تراکتور را در یک سطح و یک راستا قرار دهید و بازوها را به اتصال سه‌نقطه‌ای وصل کنید.
- گاردان را از سمت کلاچ به شافت ورودی گیربکس و از سمت دیگر به خروجی PTO متصل کنید و پین‌ها را کنترل کنید.
- سطح روغن گیربکس و محفظه چرخ‌دنده را بررسی و گریس‌خورها را پر کنید.
- پیچ‌های فنر لنت کلاچ را متناسب با سختی خاک تنظیم کنید و دستگاه را از عرض و طول تراز نگه دارید.
- پیش از شروع، مجموعه را مدتی با دور ۵۴۰ دور در دقیقه آزمایش کنید.
سرویس و نگهداری
پس از هر نوبت کار، تیغه‌ها و شافت را از نظر سلامت بررسی و تمیز کنید و سطح روغن و واسکازین را کنترل کنید. یاتاقان‌ها و بیرینگ‌ها با گریس‌کاری روان می‌مانند و روغن گیربکس و محفظه چرخ‌دنده باید در فواصل مشخص تعویض شود.
در زمان انبارداری، دستگاه را روی الوار چوبی و دور از سطح زمین قرار دهید و اگر انبار سرپوشیده ندارید، آن را با پلاستیک بپوشانید. پوشاندن قطعات تمیزشده با پارافین یا روغن مخصوص هم از زنگ‌زدگی جلوگیری می‌کند.
پرسش‌های متداول درباره روتیواتور
روتیواتور برای چه تراکتوری مناسب است؟
انتخاب به عرض کاری و تعداد تیغه‌ها بستگی دارد. برای نمونه، روتیواتور ثابت با ۶۰ تیغه به تراکتوری با توان ۱۰۰ تا ۱۲۰ اسب بخار نیاز دارد.
